Voorwoord

Aan ondergetekende is het verzoek gedaan om iets te schrijven over de historie van gemeenschapshuis De Vlieren. Ondergetekende heeft daar graag aan voldaan maar was er zich zeer van bewust dat het een verhaal 'in vogelvlucht' zou moeten worden. Derhalve kan dit verhaal natuurlijk niet geheel volledig zijn en heb ik mij beperkt tot de meer algemene zaken.
Natuurlijk weet elke Heuvelbewoner waar gemeenschapshuis De Vlieren staat en ook dat vele actieve verenigingen daarin hun onderdak vinden. Toch weten heel veel bewoners niet wat er, voordat het gemeenschapshuis in gebruik werd genomen, achter de schermen aan arbeid is verricht. Deze vele uren van vergaderen en organiseren werden, naast beroepskrachten, veelal verricht door een grote groep vrijwilligers, waaronder de initiatiefnemers om een gemeenschapshuis in de Heuvel geplaatst te krijgen.
Het is onbegonnen werk alle namen en organisators te vernoemen, daarom wil ik dit verhaal gebruiken als een ode aan al de vrijwilligers die ons zijn voorgegaan. Zij waren de mensen die zich onbaatzuchtig hebben ingezet om andere bewoners uit de Heuvel de gelegenheid te geven hun activiteiten te organiseren. Tot op heden is er niet veel veranderd en zijn ook nu nog vele vrijwilligers actief in het belang om andere mensen te helpen.
Dank aan alle vrijwilligers uit het verleden en dank aan de hedendaagse vrijwilligers.

Na de oorlog

Mei 1945, Nederland eindelijk bevrijd. De Duitse bezettingsmacht heeft ook Breda verlaten, helaas onze mooie stad achterlatend met een hoop chaos alsook met puin.
Direct na 1945 werd door het Bredase gemeentebestuur begonnen met het plannen maken voor de wederopbouw. Een van de vele 'opbouwprojecten' was het realiseren van een geheel nieuw te ontwerpen en te bouwen stadswijk.
Zo rond de jaren vijftig waren de plannen rond en kon worden begonnen met de eerste naoorlogse stadswijk, die de naam Heuvelkwartier zou krijgen. De hoeveelheid ruimte en de locatie gaven het stadsbestuur alle mogelijkheden om een mooi en groot stadsdeel te bouwen. Immers, de vraag naar nieuwe en betaalbare woningen was enorm. Het Heuvelkwartier zou een wijk worden met bewoners uit alle lagen van de bevolking.
Een wijk ook met vooral jonge gezinnen met kinderen.

Achterstanden

Niet alleen chaos en puin hadden de bezetters achtergelaten, er was ook een grote achterstand opgelopen op maatschappelijk en sociaal gebied. De verenigingen en organisaties die nog waren overgebleven, hadden te kampen met het probleem huisvesting en diverse verenigingen en/of culturele organisaties waren gereduceerd tot praktisch nul.
Ook in de nieuwe wijk Heuvelkwartier werd al gauw duidelijk dat er een grote behoefte was ontstaan om te komen tot de realisatie van een eigen ruimte, waar de vele verenigingen die intussen waren opgericht of waren 'meeverhuisd', hun activiteiten konden ontplooien. Dit vooral gezien het gegeven dat heel veel kinderen lid waren van de gevestigde verenigingen in het Heuvelkwartier.
Maar ook in de Heuvel was het een groot probleem om een geschikt onderkomen te vinden, waarin alle verenigingen, organisaties en de diverse clubs onder één dak gehuisvest konden worden. Het zou een plek moeten zijn waar de ouders hun kroost met een gerust hart naartoe konden brengen met de wetenschap dat de toen al vele vrijwilligers garant zouden staan voor goede recreatie, begeleiding en opvang. Het zou ook een huisvesting moeten zijn, centraal gelegen in de wijk, waar ook de oudere bewoners elkaar konden ontmoeten of deelnemen aan de vele activiteiten. Ook zou het centrale punt gelegenheid moeten bieden om bijvoorbeeld vergaderingen, wijkactiviteiten en andere manifestaties te organiseren.
Kortom, het was de wens van alle Heuvelbewoners te komen tot de realisatie van een 'gemeenschappelijk' gebouw, waarin alle bestaande en nieuwe verenigingen hun eigen plaatsje zouden krijgen.

Het verenigingsleven groeit

Inmiddels zijn we aanbeland in het begin van de jaren vijftig. De bouw van de huizen in de nieuwe wijk Heuvel vordert gestaag en de eerste bewoners hebben al bezit genomen van de nieuwbouw. Maar ook het verenigingsleven maakte een enorme groei door en inmiddels was er een onderdak gevonden in De Barak aan de Talmastraat. Toch bleek de noodzaak aanwezig om uit te zien naar een grotere ruimte waar alle verenigingen onderdak zouden kunnen vinden.
Enige prominente persoonlijkheden uit de nieuwe wijk waren het eens en er zou een comité worden gevormd om diverse instanties, waaronder de Gemeente Breda, ervan te overtuigen dat De Barak niet meer voldeed aan de ruimte die zo noodzakelijk was. Zo werd in 1957 een commissie gevormd die de belangen van alle bewoners van de Heuvel en in het bijzonder die van de vele verenigingen zou gaan behartigen. De commissie, bestaande uit de heren Hoppenbrouwers, Mertens, De Geus en Kortman (kapelaan) trad op onder de naam Stichting tot Bouw en Exploitatie van een Parochiehuis in het Heuvelkwartier.
De wensen van de verenigingen werden geïnventariseerd en met die wensen en de aantoonbare noodzaak tot de bouw van een parochiehuis werd aan de Gemeente Breda het verzoek tot medewerking gedaan. Gelukkig zag de toenmalige wethouder Bastiaansen de noodzaak van het verzoek in en beloofde alle medewerking te verlenen. Echter, er zou nog veel water door de Mark moeten vloeien om te komen tot het slaan van de eerste paal.
Op 7 april 1956 ontving de stichting van de Openbare Werken te Breda de schriftelijke bevestiging dat er voor de stichting een stuk grond gereserveerd was op de locatie dr. Struyckenstraat. Feest dus en een grote stap voorwaarts was gezet. Een knelpunt was echter het sluitend maken van een financieel plan om de vele kosten te kunnen dekken. Alle Heuvelbewoners waren zeer begaan met de vorderingen om te komen tot de bouw van een gemeenschapshuis in hun eigen wijk, maar er moest ook nog voldaan worden aan allerlei rijks- en gemeentelijke verordeningen. Op allerlei manieren werd getracht gelden bijeen te zamelen, ook bij Provinciale Staten werd om financiële hulp gevraagd, zelfs bij de Broeders van Huybergen werd om een lening gevraagd. Echter, zij kwamen met het tegenverzoek om bij de stichting wat te kunnen lenen. De Eerwaarde Zusters uit Oudenbosch gaven te kennen voor de bouw van een gemeenschapshuis geen geld te kunnen verstrekken. Toch moest men vooruit, dan maar op eigen kracht en met de financiële medewerking van de Gemeente Breda.

De bouw van De Vlieren

Intussen was men zover dat men kon overgaan tot de oprichting van een stichting die het bestuur zou gaan vormen van het te bouwen gemeenschapshuis. Het nieuwe gemeenschapshuis zou de naam krijgen van Stichting Gemeenschapshuis De Vlieren. Als voorzitter werd benoemd de heer Blauwhof en als secretaris fungeerde de heer Kloet.
Goed nieuws, alle papieren en de benodige toestemmingen waren binnen en dus kon een architect worden uitgenodigd om de tekeningen te maken voor het gemeenschapshuis. De uitverkorene was Architectenbureau v.d. Meiracker.
Alles verliep nu in een wat versneld tempo en toen de tekeningen door de gemeente en het stichtingsbestuur waren goedgekeurd, kon eindelijk worden begonnen met de bouw. Van de Gemeente Breda was inmiddels het goede bericht gekomen dat deze het leeuwendeel van de bouw- en inrichtingskosten op zich zou nemen.
Op 18 januari 1962 kon eindelijk aan Aannemings- en Bouwbedrijf Winters, v.h. Jos van Dijk, de gunning tot de bouw worden verstrekt. Deze gunning had de volgende inhoud.

Mijne heren

Hiermede bevestigen wij, dat aan U is gegunt de bouw van ons gemeenschapshuis De Vlieren op een terrein, gelegen aan de Dr. Struyckenstraat en Van Hogendorpstraat te Breda, vol- gens het hiertoe door de architect A.W. van der Meiracker te Breda opgestelde bouwplan en bestek, voor de door U opgegeven som van F 230,000,- (twee honderd en dertigduizend gul- den). Als datum van aanvang der werkzaamheden wordt, in verband met het bepaalde in paragraaf 3 van het bestek door ons vastgesteld: 22 januari 1962. Wij verzoeken ons schriftelijk Uw aanvaarding van deze gunning te willen bevestigen en ons één exemplaar van de hierbij gesloten tekeningen en bestek getekend te retourneren.

De bouw kon dus beginnen en vorderde gestaag. De verwachting was dat ongeveer een jaar nodig zou zijn om het gemeenschapshuis te bouwen. En jawel, de streefdatum werd gehaald en zo was het dat het stichtingsbestuur wethouder Bastiaansen (waar men ontzettend veel aan te danken had) kon uitnodigen om het gemeenschapshuis op 7 december 1962 officieel te komen openen. Deze gaf graag gehoor aan de uitnodiging dus opende hij op 7 december het gemeenschapshuis officieel.
Een feestelijke stemming heerste er in de Heuvel en er werden heel veel activiteiten door de verenigingen georganiseerd om de opening van 'hun' gemeenschapshuis te vieren. De verenigingen, clubs en ouderen hadden nu hun eigen plekje, het doel was bereikt. Natuurlijk moest er nog heel wat werk worden verzet. Gelukkig voor de gebruikers van het gemeenschapshuis werden hun belangen goed behartigd door een bekwaam en gedreven stichtingsbestuur. Interessant is het wellicht om te weten dat de voorloper van latere en huidige beheerders de heer Peters was, hij werkte voor het stichtingsbestuur onder de naam 'knecht in algemene dienst'.

Na de opening

Direct al na de opening van gemeenschapshuis De Vlieren bleek dat in een grote behoefte was voorzien. Steeds meer verenigingen gingen gebruik maken van de faciliteiten die geboden werden. En in de loop der tijden hebben ontzettend veel vrijwilligers hun vrije tijd besteed aan het welzijn van de Heuvelgemeenschap.
Een sprong in de tijd makend was het op 11 januari 2003 dat Stichting De Vlieren haar veertigjarig jubileum vierde. Een groot feest met vele activiteiten voor groot en klein. Tijdens het tweedaags feest hadden alle verenigingen, instanties en organisaties de mogelijkheid zich te presenteren. Van die mogelijkheid werd dan ook gretig gebruik gemaakt.

Heden

Tot op heden is er in de structuur van het gemeenschapshuis weinig veranderd. Natuurlijk waren er regelmatig wisselingen in het stichtingsbestuur en kwamen er andere vaste medewerkers. Een van de beheerders die al zeer lang als beheerder fungeert, is de huidige beheerder, de heer Wim Schmeits, die al bijna 25 jaar als beheerder aan het gemeenschapshuis is verbonden. De huidige personele samenstelling is: twee personen in vaste en een in gedetacheerde dienst.
De samenwerking tussen bestuur en verenigingen is goed te noemen. Regelmatig heeft overleg plaats tussen het stichtingsbestuur en besturen van verenigingen/clubs. Het moge duidelijk zijn dat bovengenoemde samenwerking noodzakelijk is om goed te kunnen besturen. Ook de samenwerking met de diverse overkoepelende organisaties verloopt prima.

Toekomst

Op het moment dat deze terugblik wordt geschreven, is het stichtingsbestuur al geruime tijd in onderhandeling met de Gemeente Breda en andere participanten om te komen tot een 'herhuisvesting' in de r.k.-kerk op het Mgr. Nolensplein. Er wordt naar gestreefd om het nieuwe voorzieningencentrum in of rond het jaar 2010 in gebruik te gaan nemen.
In alle besprekingen en verwoord in een 'plan van eisen en aanbevelingen', samengesteld door stichtingsbestuur De Vlieren en de vaste gebruikers van het gemeenschapshuis, wordt benadrukt dat onze vaste gebruikers een goede en betaalbare plaats in het nieuwe centrum moeten krijgen. Ook de belangen van onze vaste medewerkers worden zeker niet vergeten.
Momenteel is de verbouwing van de kerk aan het Mgr. Nolensplein Europees aanbesteed en buigen vijf architecten zich over het vraagstuk hoe het best deze grote ruimte functioneel kan worden gemaakt. De eerste ontwerpen zijn al gepresenteerd.
Natuurlijk zijn we er nog lang niet en moet er nog zeer veel vergaderd worden. Echter met maar één doel: het moet een gebouw worden voor alle Heuvelbewoners en een plek waar eenieder zich thuis zal voelen. In de wandelgangen wordt wel gesproken over 'het huis van de Heuvel'. Als deze benaming in de toekomst werkelijkheid mag worden, zijn de gedane moeite en inspanningen niet voor niets geweest en hebben wij ons doel bereikt, namelijk in het Heuvelkwartier een multifunctioneel gebouw waar men elkaar kan ontmoeten, activiteiten kan organiseren en dat een rustpunt kan zijn in een tijdperk waarin het woord 'haast' niet meer is weg te denken.

Herman van Wanrooij
D.d.: 01-11-2006